خانه / تحلیل ها / «شورای شهر مردم؛ امکانات و محدودیت ها»- بخش سوم؛ دکتر محمدرضا حائری: باید طرح جامع به همه نهادها شناسانده شود
723343

«شورای شهر مردم؛ امکانات و محدودیت ها»- بخش سوم؛ دکتر محمدرضا حائری: باید طرح جامع به همه نهادها شناسانده شود

نشست «شورای شهر مردم امکانات و محدودیت ها» در موسسه دین و اقتصاد با حضور دکتر مراد ثقفی، دکتر حسین راغفر، دکتر محمدرضا حائری و یاشار سلطانی در عصر پنج شنبه ۱۹ اسفندماه برگزار شد.

محمدرضا حائری سخنران دیگر بود که سخنان خود را با عنوان «چگونه طرح جامع تهران به انحراف کشیده شد» توضیح داد و گفت: ساختمان به هیچ وجه معادله فنی نیست بلکه معادله اجتماعی و مالی است، برای ساخت این واحدهای مسکونی هیچ کس هم پاسخگو نیست این در حالی ایست که حدود یک میلیون واحد مسکونی خالی از سکنه در تهران وجود دارد اما همچنان این بحث به عنوان تولید واحد مسکونی ادامه می دهیم.
او تصریح کرد: وقتی که مجوز ساخت گرفتیم در ساختمان سازی همه چیز جایز است؛ چون ما مجوز خلاف گرفته ایم طرح جامع یک طرح فیزیکی است. این طرح جامع یک نسخه شهرسازی است که در دهه ۴۰ وارد کشور ما شده و برای اولین بار هم تهیه طرح جامع در شهر تهران اتفاق افتاده است و این طرح جامع کاملا با اقتدار وارد شهر تهران می شود.
این استاد دانشگاه با توجه به شکل بناها در تهران، اشاره کرد: شهر تهران از زمان ری شهری شمالی و جنوبی بوده است یعنی ساختمان ها در هشت هزار سال قبل به شکل شمالی و جنوبی ساخته می شد، یعنی رابطه دشت و کوه بوده است. طرح جامع تهران به مهندسین فرمان فرمایان سپرده می شود این مهندسین مشاور هم برای اینکه تا به حال تهیه طرح جامع به عنوان یک نسخه در یک نقطه خاص انجام می شده و آنها با این طرح آشنا نبودند بنابراین مهندسین مشاور از “ویکتور گروئن” برای طرح جامع تهران دعوت می کند. برای اولین بار شهر تهران که هشت هزار سال شمالی و جنوبی رشد کرده بود رابطه شرقی و غربی را هم اضافه می کند.
این معمار با بیان اینکه تهران از دهه ۴۰ تا به امروز سه طرح جامع را پشت سر گذاشته است، افزود: طرح جامع اول در سال ۴۹ تصویب می شود و در میان فهرست تهیه کنندگان جامع شهر تهران یک متفکر ایرانی، تهران شناس یا یک سرزمین شناس وجود ندارد. بستر شهرسازی باید سرزمین را در نظر بگیرد، مساله ای که کاملا مغفول مانده است.
این نویسنده در خصوص طرح جامع دوم اظهار کرد: طرح جامع دوم هم طرح ساماندهی شهر مهندسین مشاوران ایرانی به نام آتک سعی می کنند طرح شرقی_غربی تهران را سامان دهند. در آن سال چون اقتدار شهرداری بیش از حد بوده، شهردار وقت این طرح را قبول نمی کند پس این طرح چندان فرصت تحقق پیدا نمی کند.
حائری درباره طرح جامع سوم تصریح کرد: در طرح تحقق جامع تهران در سال ۸۶ تصویب می شود، تلاش می کرده که سرمایه از دست رفته تهران را بازسازی کند. بحث سرمایه تهران عبارت از سرمایه طبیعی، مدنی و اجتماعی است. سرمایه طبیعی تهران هفت رود دره است که از دارآباد تا کن شاهد این هفت رود دره بودیم که از البرز آب، سبزی و هوای خوش را به شهر منتقل می کرد. تا سال ۴۰ ما هیچ وقت با وارونگی هوا مواجه نبودیم اما در این سال ها این هفت رود_دره فروخته شده است. یعنی سرمایه شهری ما از سرمایه طبیعی هزینه کرده است.
او تصریح کرد: یعنی آن چیزی که سرمایه عمومی نام دارد. شهرسازی دو طیف بیشتر ندارد یعنی یا شهر به مثابه منفعت عمومی یا شهر به مثابه منفعت خصوصی است. اگر شهرداری بیایید که متر به فضای منفعت عمومی اضافه کند، در بازی سیاسی برده است. شهرسازی باید کار خودش را انجام دهد نه اینکه زمین ها را تفکیک کند، خیابان ها را جدول کشی و اتوبان سازی بکند. با همین تغییرات و مداخله ای که از قدرت ریاست جمهوری آقای احمدی نژاد صورت گرفت و ۲۰ درصد بدون تحقیق به جمعیت تهران اضافه کردند؛ همان مسیر قبلی را طی کردند.
در رسالت شورای عالی شهرسازی و معماری به عنوان عالی ترین مرجع شکی نیست
حائری در خصوص شورای عالی شهرسازی اضافه کرد: نکته مهمی اینجا قابل توجه است این است که مرجع تصمیم گیرنده شورای عالی شهرسازی است و طبق قانون تأسیس این شورا در اوایل دهه ۵۰ صورت گرفت شورای عالی شهرسازی و معماری عالی ترین مرجع معماری و شهرسازی کشور است که در رسالت او شکی وجود ندارد.
این استاد دانشگاه بیان کرد: نص صریح قانون می گوید وظیفه شورای عالی شهرسازی این است شورا ۱۱ وزیر در آن عضو هستند. یعنی همه افراد از قوه مجریه در آن حضور دارند. از قوه مقننه و قوه قضائیه در این شورا کسی عضو نیست. اما طرح جامع پس از تصویب تمام نمی شود بلکه طرح کلانی است که در یک دهه به کار خود پایان نمی دهد بلکه نیازمند این است که در بین نسل ها به تفصیل پرداخته شود و این طرح تفصیلی رابطه مردم را با مالکیت خودشان مشخص می کند؛ مردم می دانند که طبق طرح تفصیلی طرح کاربری ملک شان به چه شکلی پیش خواهد رفت و تراکم شان چقدر خواهد شد.
این معمار با بیان اینکه هر ۱۰ سال باید طرح جامع تجدیدنظر شود و طرح تفصیلی کامل تر شود، افزود: طرح جامع سوم تهران تلاش کرد تا طرح تفصیلی را هم به شکل همزمان پیش ببرد. اما نکته ای در اینجا وجود دارد این است که نه تنها دولت اختیارات شوراها را یکی یکی کم می کند وقتی در دولت هم بر حسب اتخاذ اینکه چه کسی در کجا قرار بگیرد، منفعت های سازمانی بر منفعت های گروهی ارجحیت دارد. یعنی آقای کرباسچی باید طرح جامعی که مصوب شورای عالی بود را می پذیرفت اما نپذیرفت.
او تاکید کرد: در دولت هم استاندارها، بخشدارها و شهردارها جزو نهادهایی هستند که در یک جبهه قرار می گیرند و سازمان محیط زیست، سازمان میراث فرهنگی و جهاد کشاورزی هم در جبهه دیگر قرار می گیرد، پس این تضاد هم در درون خود دولت سبب منفعت اراضی می شود، بنابراین به این معناست که منفعت سازمانی بر منفعت عمومی ارزش بیشتری دارد.
طرح جامع مانند بسیاری پدیده‌های دیگر وارداتی است
این نویسنده در خصوص طرح جامعه عنوان کرد: این طرح جامع مانند بسیاری از پدیده های دیگر یک پدیده وارداتی است. برای مثال یک کسی در یک جای دیگر دنیا مریض شده و یک طرحی برای بهبود او پیشنهاد کردند اما ما بر اساس شرایط کشور خودمان این طرح جامع را پیاده می کنیم. پیاده سازی طرح جامع نیازمند یک فضای بروکراتیک است؛ هرگز طرح جامع با مهاجرت های سریع و گسترش شهرها روبرو که بر اساس یک پشتوانه عظیم سرمایه مالی که نیازمندی های فنی این طرح را حمایت کند، داریم که طرح جامع در اروپا با مهاجرت های سریع روبه رو نبوده است.
او اظهار کرد: تقریبا اکثر نهادهای دولتی طرح جامع را نمی شناسند. طرح جامع در کشوری می تواند موفق باشد که ثبات سیاسی در آن وجود داشته باشد. اما باید این اتفاق به همه ارکان ها شناسانده شود. طرح جامع شهرسازی در اروپا با تغییر و افزایش قیمت زمین و به نوسانات زمین در اروپا منجر نشده است. اما اینکه طرح جامع تا چه اندازه موفق بوده و تا چه اندازه در کشور ما پیاده شده است نیازمند مطالعات بسیار جدی است و در سال های ۶۰ مطالعاتی صورت گرفت که بین هفت تا ۲۵ درصد طرح جامع را ارزیابی کردند و حدود ۸۰ درصد موفق نبوده است.
این معمار در خصوص شکل گیری ساختمان توضیح داد: ساختمان با عزم شکل می گیرد که مبتنی بر یک فرآیند مالی است تا با یک تولید برسد، “مال” (مال به هر دو مفهوم) حاکمیت قوانین را برعهده دارد؛ این عزم سه مرحله را طی می کند. بازار مستغلات هر کسی را به خودش وابسته کرده است. ۸۰ درصد خلاف در پیش کارگاهی اتفاق می افتد.
حائری در خصوص بازیافت نخاله در ایران بیان کرد: در کشور ما هیچ فکر راجع به بازیافت بتن نشده است، اگر در کشور ما امروز بحران زباله داریم در دهه های آینده، معضل ما به نخاله تبدیل می شود. وقتی مجوز می گیریم هر خلافی مجاز است. تغییر کاربری، سطح اشغال، تراکم، بیرون زدگی ها در طرح از جیب مردم پرداخت نمی شد.
این فعال رسانه ای در خصوص اتوبان سازی در شهر تهران گفت: اتوبان سازی در همه جای دنیا منسوخ شده است اما همچنان ما در نقاط مختلف شهر به دنبال اتوبان سازی مشغول هستیم و هنوز مشخص نیست که هزینه تمام شده پل صدر و تونل توحید چقدر است! وقتی در شهر اتوبان راه اندازی می کنیم یعنی راه را برای ورود ماشین های بیشتر هموار می کنیم. اگر در این شهر، شهروندان اولویت داشته باشند باید به جای زیرگذر چهارراه ولیعصر به روگذر برای شهروندان تبدیل می شد و شهر در اختیار عابرین پیاده قرار می گرفت نه اینکه چهار راه ولیعصر در تصرف ماشین ها بود.
سردبیر سایت معماری نیوز درباره راهکارهای رفع این مسایل، تاکید کرد: خود شهروندان باید بخواهند، باید در بین مردم مطالبه گری ایجاد شود، خیلی از مواقع تک تک شهروندان باید در هر زمینه ای مطالبات خود را بررسی کنند. باید اتاق شیشه ای ایجاد کرد تا مردم از اتفاقات مختلف در شورای شهر و شهرداری خبر دار می شدند و به نوعی شفافیت به وجود می آمد. اگر این شورای شهر در دست افراد متخصص قرار بگیرد تا آنها برنامه درستی در مقابل فساد ایستادگی کنند و هزینه ها را در مسیر درست صرف کنند.

منبع: موسسه مطالعاتی دین و اقتصاد

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.